Από την αναζήτηση εργασίας στη Ρόδο μέχρι το μαρτύριο της 14ης Νοεμβρίου 1800: η διαδρομή του νεαρού Υδραίου, η τιμή των Ροδίων και η επίσημη καθιέρωση του εορτασμού του.
Ένας νέος αφήνει την Ύδρα αναζητώντας δουλειά και τη δυνατότητα να βοηθήσει την οικογένειά του. Προορισμός του είναι η Ρόδος. Εκεί θα εργαστεί, θα αλλάξει θρήσκευμα και αργότερα θα επιστρέψει στη χριστιανική πίστη, σε μια απόφαση που θα τον οδηγήσει στη φυλακή και στο μαρτύριο.
Η ιστορία του Αγίου Κωνσταντίνου του Υδραίου βρίσκεται πίσω από μια από τις σημαντικότερες θρησκευτικές ημέρες της πόλης. Κάθε 14 Νοεμβρίου, η Ρόδος τιμά τον πολιούχο της, διατηρώντας έναν δεσμό που ξεκίνησε περισσότερο από δύο αιώνες πριν.
Γιατί ένας Υδραίος έγινε πολιούχος της Ρόδου
Η απάντηση βρίσκεται στη σχέση που απέκτησε ο Κωνσταντίνος με τον τόπο όπου έζησε και μαρτύρησε. Η Ρόδος υπήρξε το επίκεντρο των καθοριστικών γεγονότων της ζωής του και η τοπική χριστιανική κοινότητα ανέλαβε την ταφή του και διατήρησε τη μνήμη του.
Στον δεσμό αυτό προστέθηκε η παρουσία μέρους των λειψάνων του στο Νεοχώρι. Η τιμή προς το πρόσωπό του απέκτησε έτσι συγκεκριμένο σημείο αναφοράς μέσα στην πόλη: τον ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου, που συνδέεται με την ταφή και τον ετήσιο εορτασμό του.
Η εικόνα που προκύπτει από τις εκκλησιαστικές και ιστορικές αναφορές είναι εκείνη μιας τιμής που είχε ήδη ριζώσει στους Ροδίους πριν αποκτήσει επίσημη κρατική κατοχύρωση. Η ιστορικός και αρχαιολόγος Ειρήνη Πιπερίγκου-Κυριαζή, σε σχετικό άρθρο της στο «Βήμα», συνδέει τις πρωτοβουλίες του μητροπολίτη Σπυρίδωνος με την επιθυμία των κατοίκων να αναγνωριστεί επίσημα ο προστάτης τους.
Η ιδιότητά του ως πολιούχου μπορεί, επομένως, να κατανοηθεί μέσα από τρία στοιχεία: το μαρτύριό του στη Ρόδο, τη συνεχή εκκλησιαστική τιμή και τη σχέση της τοπικής κοινωνίας με τη μνήμη του.
Από την Ύδρα στη Ρόδο, στα δεκαοκτώ του χρόνια
Σύμφωνα με τον βίο που δημοσιεύει η Ιερά Μητρόπολη Ρόδου, ο Κωνσταντίνος γεννήθηκε γύρω στο 1770 στην Ύδρα. Γονείς του ήταν ο ναυτικός Μιχαήλ Δημαμάς και η Μαρίνα.
Στα δεκαοκτώ του αναχώρησε για τη Ρόδο, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει τα προς το ζην και να στηρίξει την οικογένειά του. Εργάστηκε αρχικά στον ταρσανά και στη συνέχεια στο κατάστημα του Νικολάου Καλόγλου, στην περιοχή των Αγίων Αναργύρων.
Αργότερα βρέθηκε στην υπηρεσία του Οθωμανού διοικητή Χασάν πασά. Η εκκλησιαστική αφήγηση αναφέρει ότι εκεί ασπάστηκε το Ισλάμ και έλαβε το όνομα Χασάν. Η μεταστροφή αυτή αποτελεί το σημείο από το οποίο αρχίζει η μεγάλη προσωπική δοκιμασία που περιγράφεται στον βίο του.
Η μετάνοια και η επιστροφή
Η αγιολογική παράδοση παρουσιάζει την επιστροφή του στη χριστιανική πίστη ως μια βαθιά εσωτερική μεταβολή. Στον βίο της Μητρόπολης Ρόδου, ιδιαίτερη θέση έχει η επίσκεψή του στην Ύδρα και η άρνηση της μητέρας του να τον δεχτεί, γεγονός που τον συγκλόνισε.
Ακολούθησε αναζήτηση πνευματικής καθοδήγησης. Ο πνευματικός στον οποίο απευθύνθηκε τον απέτρεψε αρχικά από το να εκτεθεί στον κίνδυνο του μαρτυρίου. Ο Κωνσταντίνος εγκατέλειψε τη Ρόδο και, έπειτα από μετακινήσεις, έφτασε στο Άγιον Όρος.
Στη Μονή Ιβήρων προετοιμάστηκε πνευματικά για την επιστροφή του. Όταν επέστρεψε στη Ρόδο, παρουσιάστηκε στον διοικητή και ομολόγησε τη χριστιανική του πίστη. Ακολούθησαν βασανιστήρια και τελικά ο απαγχονισμός του στις 14 Νοεμβρίου 1800. Αυτή είναι η ημερομηνία που καθορίζει μέχρι σήμερα τη γιορτή του.
Το Νεοχώρι και τα λείψανα που έμειναν στη Ρόδο
Μετά το μαρτύριό του, ο Κωνσταντίνος ενταφιάστηκε στον ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου στο Νεοχώρι, πίσω από το Ιερό, σύμφωνα με τη Μητρόπολη Ρόδου.
Το 1803 η μητέρα του ήρθε στη Ρόδο και μετέφερε τα λείψανά του στην Ύδρα. Στη Ρόδο παρέμεινε η ωλένη του χεριού του, την οποία κράτησε ο εφημέριος του ναού, παπα-Ιωάννης.
Η διατήρηση αυτού του λειψάνου εξηγεί και τη σταθερή θέση του Νεοχωρίου στον εορτασμό. Ο ναός αποτελεί έναν ζωντανό σύνδεσμο ανάμεσα στα γεγονότα του 1800 και στη σημερινή λατρευτική ζωή της πόλης.
Ο ρόλος του μητροπολίτη Σπυρίδωνος και η καθιέρωση της γιορτής
Σημαντικός σταθμός υπήρξαν οι ενέργειες του τότε μητροπολίτη Ρόδου Σπυρίδωνος για την επίσημη καθιέρωση του εορτασμού.
Όπως καταγράφεται και σε δημοσιευμένο μήνυμα του τότε δημάρχου Ρόδου Φώτη Χατζηδιάκου, με βασιλικό διάταγμα της 2ας Δεκεμβρίου 1954, που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α΄ 28 της 8ης Φεβρουαρίου 1955, καθιερώθηκε επίσημα η 14η Νοεμβρίου ως ημέρα εορτασμού της μνήμης του Αγίου της πόλης.
Η διάκριση έχει σημασία: η χρονολογία 1955 αφορά την επίσημη καθιέρωση του εορτασμού. Η τιμή προς τον Κωνσταντίνο ως άγιο είχε προηγηθεί επί πολλές δεκαετίες. Η ιστορική αναδρομή της Πιπερίγκου-Κυριαζή αναφέρει, μάλιστα, έκδοση του βίου και της ασματικής ακολουθίας του στη Βενετία ήδη από το 1814.
Η 14η Νοεμβρίου στη σημερινή πόλη
Η σχέση αυτή συνεχίζεται με τη Θεία Λειτουργία, τη λιτάνευση της εικόνας και των λειψάνων και τη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας.
Για το 2026, το επίσημο πρόγραμμα του Δήμου Ρόδου προβλέπει πανηγυρικό εσπερινό την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, στις 18:00, στον ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου Νεοχωρίου. Το Σάββατο 14 Νοεμβρίου, μετά τον Όρθρο και την πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία, η λιτανεία έχει προγραμματιστεί για τις 10:30, με κατάληξη στο Δημαρχιακό Μέγαρο.
Για όποιον παρακολουθεί τη γιορτή, η γνώση αυτής της διαδρομής δίνει διαφορετικό βάρος στις εικόνες της ημέρας. Πίσω από τις καμπάνες και τη λιτανεία βρίσκεται η ιστορία ενός ανθρώπου που αναζήτησε στη Ρόδο μια νέα αρχή. Η πόλη κράτησε τη μνήμη του και την ενέταξε στη δική της ιστορία, ως σημείο πίστης, αναφοράς και συλλογικής μνήμης.
