Πηγή: https://www.kathimerini.gr
Πώς τα τελευταία χρόνια επιδεινώθηκε μια ήδη προβληματική κατάσταση
«Η κατάσταση που παραλάβαμε, και σας το λέω πολύ ειλικρινά, είναι χαοτική. Εχουμε παραλάβει καμένη γη και αυτή τη στιγμή ο ΧΥΤΑ Πάρου είναι μια ωρολογιακή βόμβα έτοιμη να σκάσει στα χέρια μας. Προσπαθούμε με όλες μας τις δυνάμεις, έναν χρόνο τώρα, να συμμαζέψουμε ό,τι μπορούμε, καθώς το κύτταρο ήταν και είναι κορεσμένο και δεν έχει μεγάλη διάρκεια ζωής».
Αυτά δήλωνε τον Οκτώβριο του 2022 στη «Φωνή της Πάρου» ο γενικός διευθυντής του Φορέα Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦΟΔΣΑ) Νοτίου Αιγαίου Χρήστος Γαμβρούδης, έπειτα από αυτοψία στον ΧΥΤΑ Πάρου. Τέσσερα χρόνια μετά, η κατάσταση που επικρατεί στον ΧΥΤΑ ήταν η αφορμή ή συνέβαλε στην πυρκαγιά που κατέκαψε την Πάρο. Στο μεσοδιάστημα ο φορέας Κυκλάδων και Δωδεκανήσων για τα απορρίμματα, υπό την προεδρία του περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου, ανανεώνει συμβάσεις για ό,τι αφορά τον ΧΥΤΑ –από την προμήθεια καυσίμων και χώματος για την επίχωση των σκουπιδιών έως τη λειτουργία του– με προσκλήσεις ενδιαφέροντος, που έχουν κάθε φορά μόλις έναν παραλήπτη. Η δε εταιρεία WATT έχει από τα μέσα του 2022 την ευθύνη του χώρου κατά βάση με δίμηνες και τρίμηνες συμβάσεις και ανέλαβε το έργο επέκτασης και λειτουργίας του ΧΥΤΑ, επικρατώντας σε διαγωνισμό που ήταν η μόνη συμμετέχουσα.
Η ιστορία του ΧΥΤΑ Πάρου και Αντιπάρου ξεκινάει τον Αύγουστο του 2003, όταν αδειοδοτήθηκε για πρώτη φορά η λειτουργία του. Μέχρι το 2021 λειτουργούσε από τον φορέα που είχαν ιδρύσει οι δήμοι των δύο νησιών. Τη χρονιά εκείνη η κυβέρνηση αποφάσισε ότι η κατάσταση στη διαχείριση των απορριμμάτων στις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα ήταν τόσο κακή, που με νομοθετική ρύθμιση υποχρέωσε τους δήμους να συμμετέχουν σε έναν νέο συλλογικό φορέα (με το εύληπτο όνομα «Ειδικός Περιφερειακός Διαβαθμιδικός Φορέας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων Α.Ε.» ή «ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου Α.Ε.») υπό τη σκέπη της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου (πρόεδρος ορίστηκε ο περιφερειάρχης Γιώργος Χατζημάρκος). Το ίδιο μοντέλο είχε επιλεγεί ένα έτος νωρίτερα για όλο το Ιόνιο.
Λίγο μετά την έναρξη λειτουργίας του, ο νέος φορέας άρχισε να παραλαμβάνει τις υποδομές διαχείρισης απορριμμάτων, πρώτα όσες ήταν νόμιμες και είχαν περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ετσι, τον Μάρτιο του 2021 ο φορέας παρέλαβε τον ΧΥΤΑ Πάρου.
Οι συμβάσεις
Την περίοδο εκείνη (από το 2020) τη λειτουργία του ΧΥΤΑ είχε αναλάβει κατόπιν διαγωνισμού η εταιρεία «Τσώλης ΙΚΕ». Η σύμβασή της επεκτάθηκε κατά έξι μήνες και μετά η ίδια εταιρεία υπέγραψε ακόμη δύο τρίμηνες συμβάσεις. Οι συμβάσεις αυτές, όπως και οι περισσότερες όσων ακολούθησαν, ήταν στο όριο για τις περιπτώσεις πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος, χωρίς ανοιχτό διαγωνισμό: 30.000 ευρώ συν ΦΠΑ 24%.
Οπως προκύπτει από τα κείμενα 63 συμβάσεων, ο ΧΥΤΑ περιγράφεται από το 2022 ως κορεσμένος, σε οριακή κατάσταση – Το 2023 προκηρύχθηκε διαγωνισμός για την επέκτασή του, αλλά το έργο καθυστέρησε.
Από τις 15 Σεπτεμβρίου 2022 τη διαχείριση του ΧΥΤΑ ανέλαβε η εταιρεία WATT. Οπως προέκυψε από την έρευνα της «Κ», η εταιρεία διατήρησε την ευθύνη λειτουργίας του ΧΥΤΑ μέχρι σήμερα, υπογράφοντας 11 συνεχόμενες δίμηνες και τρίμηνες συμβάσεις των 36.828 ευρώ. Κατόπιν η εταιρεία υπέγραψε σύμβαση για όλο το 2025 έπειτα από διαγωνισμό στον οποίο ήταν η μόνη συμμετέχουσα. Το κόστος ήταν 586.000 ευρώ και επεκτάθηκε κατά έξι μήνες (και 171.650 ευρώ). Τέλος, η WATT υπέγραψε τον Φεβρουάριο και τον Απρίλιο ακόμη δύο δίμηνες συμβάσεις, με την τελευταία να λήγει την 1η Ιουλίου (δεν υπάρχει αναρτημένη νεότερη σύμβαση). Αυτό που υπάρχει είναι μια απόφαση του φορέα διαχείρισης απορριμμάτων, να αναθέσει σύμβαση διάρκειας πέντε μηνών και προϋπολογισμού 267.000 ευρώ, η οποία δεν έχει υλοποιηθεί.
Οι μικρές χρονικά συμβάσεις έχουν όλες ένα κοινό σημείο: στην πρόσκληση, η εταιρεία WATT είναι η μόνη που καλείται να υποβάλει προσφορά. Η πρακτική αυτή είναι διαδεδομένη στον ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου: όλες οι ανάγκες καλύπτονται από συμβάσεις έως 30.000 ευρώ, με έναν παραλήπτη κάθε φορά. Για παράδειγμα, και οι επτά συμβάσεις για προμήθεια καυσίμων έχουν μοναδικό παραλήπτη το ίδιο βενζινάδικο στην Πάρο. Οι 11 από τις 12 συμβάσεις για προμήθεια χώματος για την κάλυψη των σκουπιδιών έχουν τον ίδιο παραλήπτη (το ίδιο λατομείο στην Πάρο).
Η δε πρακτική της ανάθεσης συμβάσεων με αυτή τη διαδικασία (δηλαδή χωρίς διαγωνισμό) αφορά, όχι μόνο έκτακτες ανάγκες (λ.χ. την αποκατάσταση ζημιών ύστερα από μια νεροποντή), αλλά και πάγιες ανάγκες, όπως οι δύο προαναφερθείσες. Βέβαια, ακόμη και στις «έκτακτες» παρατηρούνται ομοιότητες: για παράδειγμα, το 2023-2026 έχουν υπογραφεί τέσσερις συμβάσεις για τον καθαρισμό της περιοχής γύρω από τον ΧΥΤΑ, όλες με μοναδικό παραλήπτη στην πρόσκληση τον ίδιο ανάδοχο. Ολα αυτά ισχύουν για τις 61 από τις 63 συμβάσεις που έχει υπογράψει ο φορέας για τον ΧΥΤΑ Πάρου από το 2022. Με ανάλογο τρόπο (προσκλήσεις για αναθέσεις των 30.000 ευρώ με έναν μόνο παραλήπτη) φαίνεται να γίνεται κατά κόρον η ανάθεση υπηρεσιών και στα άλλα νησιά των Κυκλάδων και των Δωδεκανήσων.
Αλλά ας επιστρέψουμε στην κατάσταση του ΧΥΤΑ. Οπως προκύπτει από τα κείμενα των 63 συμβάσεων που εξέτασε η «Κ», ο ΧΥΤΑ περιγράφεται από το 2022 ως κορεσμένος, σε οριακή κατάσταση. Για τον λόγο αυτό τον Σεπτέμβριο του 2023 ο φορέας προκήρυξε διαγωνισμό για την επέκταση του ΧΥΤΑ, την κατασκευή μονάδας επεξεργασίας στραγγισμάτων και λοιπών υποδομών, καθώς και τη λειτουργία των εγκαταστάσεων για έξι χρόνια. Το έργο είχε αρχικά ενταχθεί στο προηγούμενο ΕΣΠΑ, αλλά τελικά τέθηκε εκτός κοινοτικής χρηματοδότησης.
Μία ημέρα πριν
Σύμφωνα με πηγές της «Κ», η μεγάλη καθυστέρηση στην υπογραφή της σύμβασης οφείλεται στο γεγονός ότι το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (το παλιό ΠΔΕ) έπρεπε, σύμφωνα με απαίτηση του Ταμείου Ανάκαμψης, να συγκροτηθεί κατά τα πρότυπα του ΕΣΠΑ και έτσι άργησε η ένταξη του έργου. Κατά τραγική σύμπτωση, η WATT ανακοίνωσε ότι ανέλαβε το έργο (προϋπολογισμού επτά εκατ. ευρώ) μια ημέρα πριν ξεσπάσει η πυρκαγιά.
Ηταν και πάλι η μόνη εταιρεία που συμμετείχε στον διαγωνισμό και έδωσε έκπτωση μικρότερη του 1%. Πηγές της αγοράς, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η μειωμένη συμμετοχή σε έργα στα νησιά του Αιγαίου δεν υποδεικνύει τίποτα άλλο πλην του πολύ μικρού περιθωρίου κέρδους για τις συμμετέχουσες εταιρείες (επειδή όλα στα νησιά είναι πολύ ακριβότερα).
Εν τω μεταξύ, μέχρι να κατακυρωθεί ο διαγωνισμός, ο ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου επέκτεινε το έργο λειτουργίας του ΧΥΤΑ με εργασίες επέκτασης του χώρου ταφής των σκουπιδιών. Η κατάσταση δυσκόλεψε από την άνοιξη του 2025, όταν λόγω έντονων βροχοπτώσεων «προκλήθηκαν καταπτώσεις απορριμμάτων, με αποτέλεσμα αφενός να μειωθεί το πλάτος της εσωτερικής οδοποιίας και αφετέρου οι τάφροι απορροής των ομβρίων υδάτων να γεμίσουν με απορρίμματα και λάσπες», όπως αναφέρεται σε έγγραφα του φορέα. Παράλληλα, χαλάνε και τα μηχανήματα που χρησιμοποιούνταν στον ΧΥΤΑ. Ετσι, μισθώνονται μηχανήματα. Το ένα, για 60 ημέρες εργασίας, κόστισε 30.000 ευρώ συν ΦΠΑ. Το άλλο, για 30 ημέρες εργασίας, κόστισε 14.880 ευρώ.
Τον Ιούλιο του 2025 η WATT ενημερώνει τον ΦΟΔΣΑ ότι «μεγάλες ποσότητες απορριμμάτων είχαν ολισθήσει εκτός ορίου λεκάνης, ως αποτέλεσμα τόσο των έντονων και εκτεταμένων βροχοπτώσεων που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια του Δεκεμβρίου και Ιανουαρίου 2024 όσο και λόγω της ύπαρξης ενταφιασμένων στον ΧΥΤΑ ποσοτήτων ιλύος, προερχόμενης από τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων του Δήμου Πάρου». Στο τέλος της ίδιας χρονιάς η WATT αναλαμβάνει επιπρόσθετες εργασίες για την αποκατάσταση των ζημιών, με κόστος 30.000 ευρώ συν ΦΠΑ.
Ανακυκλώσιμα ακριβώς δίπλα στο κύτταρο
Μπαίνοντας στο 2026, η κατάσταση δυσκολεύει ακόμη περισσότερο. Η WATT (που όπως προαναφέρθηκε εξακολουθεί να έχει τη λειτουργία του ΧΥΤΑ με δίμηνες συμβάσεις) προειδοποιεί τον ΦΟΔΣΑ ότι αν δεν ξεκινήσουν τα έργα επέκτασης του ΧΥΤΑ, το καλοκαίρι θα προκληθεί «έμφραγμα» στη διαχείριση απορριμμάτων.
Τον Απρίλιο, το ιδιωτικό κέντρο διαλογής ανακυκλώσιμων, με το οποίο ήταν συμβεβλημένος ο Δήμος Πάρου, κλείνει. Ο δήμος δεν έχει τι να κάνει τα ανακυκλώσιμα και για να μη σταματήσει η ανακύκλωση στο νησί αποφασίζει, σε συνεννόηση με τον ΦΟΔΣΑ, να τα αποθέτει σε χώρο δίπλα στο κύτταρο του ΧΥΤΑ με σκοπό να τα μεταφέρει στην Αθήνα στο τέλος της τουριστικής περιόδου. Η πρακτική αυτή ήταν προφανώς μη αδειοδοτημένη. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι άνθρωποι του εργολάβου υποστήριξαν ότι από εκεί –και όχι από το κύτταρο του ΧΥΤΑ– ξεκίνησε η φωτιά και δεν επεκτάθηκε στον ΧΥΤΑ χάρη στην υπεράνθρωπη προσπάθεια του προσωπικού της WATT.
Τον Μάρτιο, πάντως, ο ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου προκήρυξε διαγωνισμό για τη διαχείριση των ανακυκλώσιμων υλικών στο νησί (προϋπολογισμός 365.000 ευρώ για ένα έτος). Ο διαγωνισμός δεν έχει ακόμη ανάδοχο και ο δήμος δεν έχει τι να κάνει τα ανακυκλώσιμα.
Ποιος τελικά έφταιγε, αν αποδειχθεί ότι η πυρκαγιά ξεκίνησε μέσα από τις εγκαταστάσεις του ΧΥΤΑ; Η ανάκριση της Πυροσβεστικής και η δικαστική έρευνα θα δώσουν τις απαντήσεις. Το μόνο σίγουρο πάντως είναι ότι ο χώρος πέριξ του ΧΥΤΑ έπρεπε να είχε καθαριστεί και αποψιλωθεί για περίπτωση πυρκαγιάς, με εργολαβία που ανατέθηκε την άνοιξη (και κόστισε 30.000 ευρώ συν ΦΠΑ). Σύμφωνα με πληροφορίες, στη σύμβαση που υπέγραψε στις 22 Ιουνίου η WATT για την κατασκευή του νέου τμήματος του ΧΥΤΑ, για τους πρώτους έξι μήνες η εταιρεία δεν φέρει ευθύνη παρά μόνο για τον χώρο του κυττάρου. Η WATT, πάντως, έπρεπε να έχει σχέδιο αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών, συμπεριλαμβανομένης πυρκαγιάς.
Να σημειωθεί ότι η «Κ» ζήτησε την άποψη του διευθυντή του ΦΟΔΣΑ Χρήστου Γαμβρούδη, ο οποίος απάντησε ότι δεν επιθυμεί να μιλήσει δημοσίως ενόσω βρίσκεται σε εξέλιξη δικαστική έρευνα. Την ίδια απάντηση έδωσε και εκπρόσωπος της WATT, υποστηρίζοντας ότι θα τοποθετηθεί δημόσια μετά το τέλος της έρευνας. Τέλος, ο περιφερειάρχης Γιώργος Χατζημάρκος αρνήθηκε επικαλούμενος τη δύσκολη κατάσταση χθες με πυρκαγιές σε τρία νησιά.
Πηγή: kathimerini.gr
